Bescherm Historische Gebouwen Tegen Marteroverlast

Hoor je 's nachts geluiden op het dak, alsof er iemand danst over de dakpannen? In een ouder pand of monument is dat vaak een steenmarter. Juist historische gebouwen zijn voor deze dieren aantrekkelijk: ze hebben veel openingen, ongebruikte zolders en beschutte holtes. In dit artikel lees je waarom monumenten kwetsbaar zijn, welke schade marters aanrichten en — belangrijker — hoe je ze op een erfgoedvriendelijke manier buiten houdt zonder het pand te beschadigen.

Steenmarters zijn in Nederland al decennia in opmars. Sinds de jaren tachtig rukken ze vanuit het oosten van het land op en inmiddels worden ze tot in de Randstad en in stedelijk gebied waargenomen, waar ze zich nestelen in kelders, holtes, zolders en holle vloeren (Zoogdiervereniging). Een oud, statig pand met veel hoekjes en gaatjes is voor zo'n dier een ideale schuilplaats.

Waarom kiezen steenmarters juist historische gebouwen?

Dat is geen toeval. Oude gebouwen bieden alles wat een steenmarter zoekt. Ze hebben vaak gaten, kieren en losse dakpannen waar een marter makkelijk in klimt. Anders dan vaak wordt gedacht knaagt een steenmarter zich niet door hard PVC of steen naar binnen — hij benut bestaande openingen en klimt behendig omhoog via een regenpijp, gevelbegroeiing of overhangende takken. Een marter heeft al aan een opening vanaf ongeveer 5 cm genoeg.

Daarnaast bieden monumenten rust. Veel oude panden hebben ruimtes die zelden gebruikt worden: zolders, kruipruimtes tussen verdiepingen en verlaten kamers. Dat zijn precies de plekken die een slimme steenmarter zoekt om te rusten en jongen groot te brengen. En er is warmte: oude daken laten warmte door, waardoor het onder de dakpannen behaaglijk is — perfect voor een marter in de winter.

Veel monumenten staan bovendien in groene omgevingen of dicht bij andere oude gebouwen. Zo kan een marter eenvoudig van pand naar pand bewegen, op zoek naar voedsel en een veilige rustplek. Wil je weten of je echt met een marter te maken hebt en niet met een ander dier? Onze gids over steenmartersporen herkennen helpt je op weg.

Welke oplossing past hierbij?

Bij een ouder pand werkt een combinatie het best: bestaande openingen fysiek dichten én de ruimte minder aantrekkelijk maken met een humane verjager. Een ultrasone Altho Marterverjager verstoort marters op zolder of in de garage zonder ze te verwonden, terwijl je de kieren afdicht. Bekijk de hele lijn in onze collectie marterverjagers.

Marterverjager

Altho Marterverjager

Ultrasone marterverjager voor zolder, garage, carport en tuin. Onhoorbaar voor mensen, onaangenaam voor marters. Eenvoudig te plaatsen en weer te verwijderen — ideaal bij een monument.

Bekijk product →

Direct inzetbaar

Altho Marterverjager incl. batterijen

Dezelfde ultrasone marterverjager, direct inzetbaar met bijgeleverde batterijen. Geen gedoe met los kopen — plaatsen en klaar.

Bekijk product →

Gaten dichten

Altho Staalwol (incl. schaartje)

Knaagwerende staalwol om kieren en kleine openingen in oud metsel- en houtwerk te dichten. Op maat te knippen, inclusief schaartje.

Bekijk product →

Soorten schade door marters in oude panden

Een marter in een monument is nooit goed nieuws. De schade kan flink oplopen. Waar moet je op letten?

De meeste schade ontstaat onder het dak. Steenmarters trekken isolatiemateriaal uit elkaar en gebruiken het voor hun nest. Het dak isoleert dan slechter, waardoor je stookkosten stijgen.

Gevaarlijker zijn de elektriciteitsdraden. Marters knagen graag aan kabels en zachte rubberen leidingen. In oude panden is de bedrading vaak al verouderd, waardoor kortsluiting of brand sneller op de loer ligt. Knaagschade aan bekabeling is een reëel brandrisico; controleer aangevreten draden altijd door een erkend installateur.

De overlast gaat verder dan schade alleen. Marters zijn niet zindelijk: ze laten op vaste plekken uitwerpselen en urine achter, wat een hardnekkige geur veroorzaakt die in oude materialen trekt. Ze slepen prooien mee naar het nest, waar restanten gaan rotten en vliegen aantrekken. En tijdens de paartijd in de zomer kunnen ze flink lawaai maken — tot door dikke muren heen. Lees meer over de typische signalen in ons artikel marter op zolder: signalen en stappenplan.

Waarom zijn historische gebouwen extra kwetsbaar?

Vroeger werd bij de bouw geen rekening gehouden met 'marterproof' maken. Er zijn veel openingen, dikke muren met spleten en complexe daken met talloze hoekjes. Voor een steenmarter betekent dat: veel manieren om binnen te komen en zich te verstoppen. En oude panden vragen onderhoud — een losse dakpan hier, een scheurtje daar. Voor een marter zijn dat uitnodigingen.

Daar komt bij dat de regels rond monumenten streng zijn. Je mag niet zomaar de buitenkant aanpassen, en dat botst soms met wat nodig is om marters te weren. Juist daarom is een onopvallende, omkeerbare aanpak zo waardevol. Zie ook onze achtergrond over marters herkennen en verjagen.

Preventieve maatregelen voor monumenten

Het is beter om marters buiten te houden dan ze later te moeten verjagen. Maar hoe doe je dat zonder je pand te beschadigen? Deze methoden werken én respecteren het erfgoed.

Wat te doen bij een bestaand marterprobleem?

Hoor je geritsel op zolder en zie je uitwerpselen op plekken waar het niet hoort? Dan zit er waarschijnlijk al een marter. Raak niet in paniek, maar pak het systematisch aan.

Steenmarters zijn in Nederland een beschermde diersoort. Je mag ze niet vangen of doden zonder vergunning of vrijstelling van de provincie; dat kan strafbaar zijn. Bovendien helpt doden niet — er komt simpelweg een nieuwe marter voor in de plaats. Lees waarom een humane verjager de diervriendelijke keuze is.

Breng eerst in kaart waar het dier zit via geluid, sporen en uitwerpselen. Wacht tot de marter 's nachts naar buiten gaat om te jagen. Maak dan pas de toegangen dicht — maar alleen buiten het seizoen waarin er jongen kunnen zijn. Geuren (zoals lavendel of hondenhaar) kunnen tijdelijk helpen, maar marters wennen er snel aan; gebruik ze hooguit als overbrugging terwijl je het pand marterveilig maakt.

Heb je een groot of complex monument? Schakel dan een gespecialiseerd bedrijf in dat ervaring heeft met beschermde dieren én met erfgoed. Maak na vertrek alle plekken grondig schoon, anders trekt de achtergebleven geur nieuwe marters aan.

De kosten van marterschade en preventie

Hoeveel kost zo'n nachtelijke bezoeker? Voorkomen is doorgaans veel goedkoper dan herstellen. Een paar cijfers ter illustratie.

Een kleine dakreparatie begint al snel bij enkele honderden euro's. Beschadigde, verouderde bedrading in een monument kan flink oplopen, zeker als die moeilijk bereikbaar is. Daar bovenop komen indirecte kosten: een hogere energierekening door aangetast dakbeschot, of gemiste inkomsten als een publiek toegankelijk pand tijdelijk dicht moet.

Voor voertuigen is het beeld vergelijkbaar. Reparatie van marterschade aan een auto kost gemiddeld zo'n €150 tot €800, en bij zware schade meer; het aantal schademeldingen is in tien jaar tijd ongeveer verdubbeld (Lastenvrij). Heb je een auto bij het pand staan? Bescherm dan ook de motorruimte — zie marter in auto: ben je verzekerd? en de Altho Marterverjager Auto.

Preventie is daarbij relatief goedkoop: aluminium dakpanstrips, fijnmazig roosterwerk en een humane verjager kosten een fractie van een grote reparatie. Wil je huis én auto in één keer afdekken, kijk dan naar het Marter Compleet Pakket.

Vergunningen en bescherming bij monumenten

Mag je die marter op zolder zomaar weren? Bij een monument ligt dat genuanceerd. In Nederland is de steenmarter een beschermde diersoort: weren en verjagen mag, maar vangen, doden of het beschadigen van een bezette verblijfplaats niet zonder vergunning of vrijstelling van de provincie. Het gebruik van klemmen die het dier verwonden is niet toegestaan — kies altijd voor humane methoden.

Daarnaast geldt voor beschermde monumenten vaak een vergunningplicht voor wijzigingen aan de buitenzijde. Een dakpanstrip of rooster lijkt klein, maar bij een monument kan er toestemming nodig zijn. Neem daarom contact op met de gemeente of de erfgoed-/monumentendienst voordat je begint, en kies waar mogelijk omkeerbare oplossingen.

Regels rond beschermde dieren en monumenten kunnen wijzigen. Raadpleeg voor actueel advies de gemeente (voor ingrepen aan het monument), IPLO en je provincie (voor de regels rond de marter) en eventueel de monumentenwacht in jouw regio. Schakel je een professional in, controleer dan of het bedrijf bevoegd is om met beschermde diersoorten te werken.

Veelgestelde vragen over marters in historische gebouwen

Conclusie: bescherm je erfgoed slim en humaan

Een marter in een monument vraagt om een aanpak die zowel het pand als het dier respecteert. Inspecteer de buitenkant, dicht bestaande openingen met onopvallende, omkeerbare oplossingen en zet een humane verjager in om de plek onaantrekkelijk te maken. Overleg bij een monument vooraf met de erfgoeddienst. Zo bescherm je waardevol erfgoed zonder de natuur te schaden — en bespaar je jezelf dure reparaties.