Ratten voorkomen tijdens renovatie: preventie en veiligheid
đź“Ś Kort samengevat:
Renovaties verstoren de schuilplekken van ratten – ze komen niet "erbij", ze waren er al.
Een rat past door een opening van slechts 2 cm. Bij een verbouwing ontstaan er tientallen nieuwe gaten.
Dicht openingen direct af, nog voordat je begint met slopen. Achteraf bijwerken is dweilen met de kraan open.
Rattengif is voor particulieren verboden – werk met vallen en professionele hulp.
De muur gaat open en daar is-ie: een rat
Je bent je badkamer aan het strippen of een muur aan het doorbreken, en opeens schiet er iets donkers weg achter de balken. Een rat. Schrik, walging, en meteen de vraag: hoe lang zit die hier al?
Het antwoord: waarschijnlijk al een tijdje. Ratten zijn nachtdieren die overdag schuilen in holtes, kruipruimtes en spouwmuren. Zolang ze met rust worden gelaten, merk je er weinig van. Maar zodra je hun schuilplek openbreekt, komen ze tevoorschijn. En dát is precies waarom renovaties zo'n veelvoorkomend moment zijn voor rattenoverlast.
Dit is niet alleen vervelend – het is ook een risico. Ratten knagen aan bedrading (brandgevaar), besmetten oppervlakken met ziekteverwekkers, en als je ze niet direct aanpakt kan één paartje binnen een paar maanden uitgroeien tot een serieuze plaag. In dit artikel leer je hoe je dat voorkomt, stap voor stap.
Waarom renovaties en ratten hand in hand gaan
Bij een verbouwing komt er veel samen dat ratten aantrekt of verstoort:
Schuilplekken worden verstoord. Ratten die jarenlang rustig in een spouwmuur, onder een vloer of achter een keuken leefden, raken in paniek en zoeken een nieuwe plek. Ze verplaatsen zich sneller en worden zichtbaar.
Nieuwe openingen ontstaan. Elke opengebroken muur, elke losse voeg, elke doorvoering voor een nieuwe leiding is een potentiële toegangsweg. Een rat past door een gat van slechts 2 centimeter – denk aan de doorsnede van je duim. Bij sloopwerk ontstaan er tientallen van zulke openingen.
Voedsel op de bouwplaats. Broodjes tijdens de lunchpauze, verpakkingen, kruimels in het stof – voor ratten is een actieve bouwplaats een lopend buffet. Ze ruiken voedsel op meters afstand en volgen geursporen naar de bron.
Warmte en water. Open leidingen, warmtebronnen en condensvocht in bouwzones zijn precies wat ratten zoeken, zeker in de koudere maanden.
Herken de signalen: heb je ratten?
Ratten zijn voorzichtig (ze zijn zelfs neofoob: bang voor nieuwe dingen in hun omgeving). Overdag zie je ze zelden, maar ze laten duidelijke sporen achter:
Uitwerpselen – Donkerbruin tot zwart, 1,5 tot 2 cm lang, stomp van vorm. Een rat legt zo'n 40 keutels per dag. Vind je ze op meerdere plekken, dan zijn er meerdere dieren.
Knaagschade – Ratten knagen constant om hun tanden kort te houden. Beschadigde kabels, aangevreten isolatie, sporen op hout of plastic – het is allemaal typisch. Knaagschade van ratten is grover dan van muizen.
Buiksmeer (vetsporen) – Donkere, vettige strepen langs muren en plinten. Ratten lopen steeds dezelfde routes en hun vacht laat sporen achter.
Geluid – Zwaarder dan muizen: je hoort ze echt lopen, bonken en krabben. Vooral 's nachts, op zolder of in de kruipruimte.
Geur – Een sterke, ammoniakachtige urinegeur, vooral in afgesloten ruimtes.
Rattenholen – Buiten, langs muren en onder schuttingen kun je holen zien: gladde, ronde openingen van 5–8 cm doorsnede.
⚠️ Zie je overdag een rat? Dat is een slecht teken. Ratten zijn nachtdieren – als ze overdag actief zijn, wijst dat op een grote populatie, voedselschaarste of zieke dieren. Handel direct.
Het renovatie-rattenplan: voorkomen per bouwfase
De meeste fouten worden gemaakt doordat rattenpreventie pas een thema wordt als er al ratten zijn gezien. De sleutel is om het mee te nemen in je renovatieplanning, net zoals je nadenkt over stroom, water en isolatie.
Vóór de bouw
Inspectie op sporen. Bestaande gaten dichten. Bouwplaats inrichten.
Tijdens sloop
Openingen direct tijdelijk afdichten. Voedsel weg. Vallen klaarzetten.
Tijdens bouw
Elke nieuwe doorvoering meteen afwerken. Dagelijks opruimen.
Na oplevering
Definitieve afdichting controleren. Monitoring voortzetten.
Fase 1: Vóór de eerste hamerslag
Loop het huis na op bestaande rattensignalen (keutels, knaagschade, vetsporen). Check de buitenkant op gaten groter dan 2 cm: rond leidingdoorvoeren, bij stootvoegen, onder deuren en bij de dakrand. Dicht alles wat je vindt meteen af met staalwol gecombineerd met cement of weringspasta.
Richt de bouwplaats "ratproof" in: bewaar lunch en snacks in afgesloten dozen, gebruik afsluitbare afvalcontainers, en laat geen bouwafval met organische resten open staan.
Overweeg bij een ouder pand of eerdere signalen om vóór de start een inspectie te laten doen door een professioneel bestrijdingsbedrijf. Zij kunnen met UV-trackingpasta precies achterhalen waar ratten lopen.
Fase 2: Tijdens het sloopwerk
Dit is het kritieke moment. Zodra muren, vloeren of plafonds opengaan, worden schuilplekken verstoord en ontstaan nieuwe openingen. Twee regels:
Dicht tijdelijk af wat je nog niet definitief kunt afwerken. Prop staalwol in open gaten, hang stevig folie voor grote openingen. Het hoeft niet mooi te zijn – het moet ratten tegenhouden totdat de definitieve afdichting komt.
Zet vallen klaar langs muren en bekende routes. Als je tijdens het slopen sporen vindt, is de kans groot dat ratten in de buurt zijn. Plaats rattenvallen haaks op de muur, met pindakaas of hazelnootpasta als lokaas. Laat de val de eerste paar dagen ongespannen staan zodat ratten eraan wennen (ze zijn wantrouwig tegenover nieuwe objecten).
💡 Tip: ratten en neofobie – Ratten zijn van nature wantrouwig tegenover nieuwe dingen in hun omgeving. Daarom werkt het om een val eerst een paar dagen ongespannen en met lokaas neer te zetten. Zodra de ratten eraan gewend zijn en het aas pakken, span je de val. Lees meer in onze gids over effectieve rattenbestrijding.
Fase 3: Tijdens de bouwfase
Elke nieuwe leiding, kabel of ventilatieopening die door een muur of vloer gaat, is een potentieel toegangspunt. Werk doorvoeren direct af met staalwol en kit – wacht hier niet mee tot de "afwerkfase".
Houd de bouwplaats schoon: ruim etensresten en verpakkingen dagelijks op. Laat geen zakken bouwafval of hopen isolatiemateriaal onafgedekt liggen – ratten bouwen er nesten in.
Controleer wekelijks of tijdelijke afdichtingen nog intact zijn en of er nieuwe sporen zijn.
Fase 4: Na oplevering
Als de bouw klaar is, maak je een eindronde: controleer alle doorvoeren, stootvoegen, dakrand en deurnaden op openingen groter dan 2 cm. Vervang tijdelijke afdichtingen door permanente oplossingen (staalwol + cement, RVS gaas, stootvoegroosters).
Blijf de eerste weken na oplevering alert op verse keutels, geluiden of geur. Een verbouwing brengt de omgeving in beweging – ratten die uit aangrenzende panden of tuinen zijn verdreven, kunnen nu juist bij jou binnenkomen.
Wat heb je nodig? Onze aanraders voor tijdens een renovatie
Altho Staalwol (200g)
Knaagdierbestendig, ventilatievriendelijk, inclusief schaartje. De basis voor elke afdichting rond leidingen en doorvoeren.
Bekijk product →
Altho Rattenvallen (2 stuks)
Krachtige klemval, 100% vangstgarantie. Veilig te plaatsen, hygiënisch te legen, herbruikbaar en vaatwasserbestendig.
Bekijk product →
Altho Muizenvallen
Waar ratten zijn, zijn vaak ook muizen. Sets van 4, 6 of 12 stuks – herbruikbaar, niet-giftig, 100% pakkans.
Bekijk collectie →Specifieke risico's bij renovatie: bedrading, riool en isolatie
Knaagschade aan bedrading = brandgevaar
Dit is het risico dat de meeste mensen onderschatten. Ratten knagen constant, ook aan elektrische kabels. Beschadigde isolatie rond bedrading kan kortsluiting en in het ergste geval woningbrand veroorzaken. Vooral in een renovatie, waar nieuwe bedrading wordt aangelegd door open wanden en plafonds, is dit een reëel gevaar.
Bescherm kabels waar mogelijk met metalen kabelgoten, en controleer na de bouw of er knaagsporen zichtbaar zijn op de bedrading. Lees meer in ons artikel over rattenschade aan elektra.
Ratten via het riool
Bij renovaties aan badkamers, keukens of rioleringssystemen loop je extra risico. Bruine ratten leven van nature in het riool en zijn uitstekende zwemmers. Een gebroken of open rioolbuis tijdens een verbouwing is voor hen een snelweg naar binnen. Laat rioolwerk altijd door een vakman uitvoeren en controleer na afloop of alle aansluitingen waterdicht zijn.
Isolatiemateriaal als nestplek
Nieuw of bestaand isolatiemateriaal dat open en bloot ligt tijdens een verbouwing is een magneet voor ratten. Ze scheuren het uit elkaar om nesten te bouwen. Dek isolatie zoveel mogelijk af en werk openingen in de bouwschil zo snel mogelijk definitief dicht.
Gezondheid en veiligheid op de bouwplaats
Ratten verspreiden ziekteverwekkers via urine, uitwerpselen en speeksel. Op een bouwplaats, waar stof rondwaait en oppervlakken niet dagelijks worden schoongemaakt, is dat extra risicovol. Denk aan Salmonella, de Ziekte van Weil (leptospirose) en het Hantavirus.
Draag PBM's – Handschoenen en een stofmasker (P3) als je werkt in ruimtes waar je rattensporen hebt gezien. Vooral bij het verwijderen van oud isolatiemateriaal of het schoonmaken van kruipruimtes.
Ruim uitwerpselen veilig op – Maak niet droog schoon. Maak de plek eerst vochtig met water en bleek, neem op met keukenpapier, en gooi alles in een dichte zak. Was je handen grondig.
Houd etensresten gescheiden – Eet niet in de bouwzone. Bewaar lunch, snacks en drinken in afgesloten containers op een schone plek.
Wanneer een professional inschakelen?
Bij een enkele rat die je ziet wegschieten tijdens sloopwerk, kun je vaak zelf veel doen: afdichten, vallen zetten, schoon houden. Maar schakel altijd een professioneel bestrijdingsbedrijf in als:
Je op meerdere plekken verse keutels vindt of meerdere ratten ziet. Er knaagschade is aan bedrading – laat dit ook door een elektricien controleren. Je nesten vindt (hoopjes verscheurd materiaal op beschutte plekken). Het probleem terugkeert ondanks je maatregelen. Je werkt in een groter pand, horecaomgeving of VvE-situatie.
Kies een bedrijf met een KPMB- of IPM-certificaat. Zij werken volgens Integrated Pest Management: eerst de oorzaak aanpakken (afdichten, hygiëne), dan pas bestrijden, en altijd met nazorgbezoeken.
⚠️ Over rattengif: Het gebruik van rodenticiden (rattengif) door particulieren is in Nederland en België grotendeels verboden. Het mag alleen worden ingezet door gecertificeerde professionals, onder strikte voorwaarden. Gebruik zelf geen gif – het is gevaarlijk voor huisdieren, kinderen en roofvogels, en lost de oorzaak niet op.
âś… Renovatie-checklist: ratten voorkomen
Veelgestelde vragen
Is het normaal om ratten te zien tijdens een verbouwing?
Ja, het komt veelvuldig voor. Ratten die zich al in muren, kruipruimtes of spouwmuren bevonden, worden verstoord door sloopwerk en komen tevoorschijn. Het betekent niet per se dat je een "plaag" hebt, maar het is wél een signaal om direct actie te ondernemen.
Hoe snel planten ratten zich voort?
Snel. Een vrouwtjesrat kan meerdere worpen per jaar krijgen, met 6 tot 12 jongen per nest. De draagtijd is slechts drie weken en jonge ratten zijn na ongeveer drie maanden al geslachtsrijp. Een ongecontroleerde populatie kan binnen enkele maanden fors groeien – daarom is snel handelen cruciaal.
Kan ik zelf rattengif gebruiken?
Nee. Het gebruik van rodenticiden door particulieren is in Nederland en België grotendeels verboden. Alleen gecertificeerde professionals mogen het onder strikte voorwaarden toepassen. Bovendien lost gif de oorzaak niet op – zonder afdichting komen er nieuwe ratten. Gebruik klemvallen en focus op preventie.
Wat is het verschil tussen ratten- en muizensporen?
Rattenkeutels zijn duidelijk groter (1,5–2 cm, stomp) dan muizenkeutels (3–8 mm, puntig). Knaagschade van ratten is grover. Ratten maken ook meer geluid – je hoort ze echt lopen en bonken, terwijl muizen meer ritselen en krabbelen. Heb je twijfels? Lees ons artikel over het herkennen van bruine en zwarte ratten.
Moet ik mijn buren waarschuwen?
Ja, dat is verstandig. Ratten stoppen niet bij de erfgrens. Als jij ze verdrijft tijdens een verbouwing, kunnen ze naar aangrenzende woningen verhuizen. En andersom: als je buren ratten hebben, kunnen die tijdens jouw renovatie bij jou binnenkomen. Samenwerken is de snelste route naar een oplossing.
Welk lokaas werkt het best voor rattenvallen?
Pindakaas, hazelnootpasta en chocolade werken consistent goed. De sterke geur trekt ratten aan. Wissel het lokaas regelmatig af en ververs het elke paar dagen. Lees meer in onze gids over rattenbestrijdingsstrategieën.
Ga je binnenkort verbouwen?
Neem rattenpreventie mee in je planning. Met de juiste materialen voorkom je dat een verbouwing een rattenprobleem wordt.
Rattenvallen Staalwol MuizenvallenTot slot
Ratten en renovaties gaan vaker hand in hand dan je zou willen. Maar met de juiste voorbereiding voorkom je dat een verbouwing een rattenplaag wordt. De kern is simpel: dicht alles af, houd het schoon, en reageer snel op signalen. Neem het mee als vast onderdeel van je renovatieplan, net zoals stroom en wateraansluitingen.
Wil je meer weten over hoe ratten zich gedragen en hoe je ze effectief vangt? Lees dan ook onze artikelen over het verschil tussen bruine en zwarte ratten, strategieën voor effectieve rattenbestrijding en het risico van rattenschade aan elektra.
Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel advies. Bij grote plagen, schade aan bedrading of twijfel over de juiste aanpak, schakel altijd een gecertificeerd bestrijdingsbedrijf in.
